Hastalıklar

Diabetes Mellitus

YÜZYILIN HASTALIĞI: DİYABET 


Sinsice ilerliyor. Belirtileri sıradan. Diyabet belirtileri anlaşılır olduğunda ise çoktan hastalık vücudunuzu ele geçiriyor. Yaşı yok ama kiloluysanız risk altındasınız. Bel çevresi ölçüsü kadınlarda 90.5 cm’i, erkeklerde 95,5 cm’i geçiyorsa tehlike çanları sizin için çalıyor demek.

Halk arasında zengin hastalığı olarak bilinen diyabet yani şeker hastalığı, adı kadar tatlı değil elbette.  Uzun yıllar kaliteli yaşamak istiyorsanız, hastalıkla uzlaşmanız gerekiyor. Yaşamınızı ve yeme alışkanlıklarınızı, mutlaka uzman doktorlarla yeniden planlamalısınız.

Diyabet, kanda şeker bulunmasından mı kaynaklanıyor ?

Şeker insanın elbette ihtiyaç duyduğu bir maddedir. Her insanın kanında şeker bulunması gerekir. Ayrıca vücudun enerji kaynağıdır şeker. Ama sorun, tıbbi olarak kandaki şekerin normal değerlerin altında yada üstünde olması durumudur. İşte o zaman hastalıktan söz edilir. Kan şekeri normalin üzerinde seyrediyor ve belli organlarda sorun yaratabilecek mekanizmaları tetikliyorsa biz buna Diyabet diyoruz. Diyabetin tespiti ise çok oldukça kolay. Kanda şeker oranına bakılması yeterli.

Diyabet türleri neler?

Birkaç türlü diyabet var ama halk arasında en çok bilinen ve yaygın olanları  Tip 1, Tip 2 ile hamilelikte ortaya çıkan diyabet. Her ikisinde de kan şekeri yüksek seyrediyor. Ama olma sebepleri bambaşka. Birinci tip diyabette pankreasta insülin yok. İnsülin kan şekerini dengeleyen hormondur ve pankreastan salgılanır. Yani kan şekerini ideal sınırlarda tutabilmek için pankreas en az düzeylerde insülin çıkartabiliyorsa bu sistem iyi çalışıyor demektir. Birinci tip diyabette vücut, bilemediğimiz bir nedenle pankreastaki insülin üreten hücreleri yıkar, parçalar ve yok eder. Öyle olunca pankreas insülin üretemez. Pankreas insülin üretemeyince şeker hücre içerisine giremez ve kanda yükselmeye başlar. Bunun tedavisi son derece nettir, dışardan insülin kullanmak.

İkinci tip diyabette olay biraz daha farklıdır. İkinci tip diyabette vücudumuzdaki hücrelerde bir sorun vardır. Şekeri kullanması gereken hücreler, şekeri hücre içerisine almazlar. Şeker hücre içerisine girmekte zorlanınca pankreas çok daha fazla miktarda insülin çıkartarak şekeri hücre içerisine sokmaya çalışır.  Yani birinci tip diyabette pankreasta insülin yoktur, ikinci tip diyabette ise pankreasta tam tersi insülin çoktur.

Bir kişide diyabet olduğu nasıl anlaşılır?

Çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Ülkemiz rakamlarıyla konuşayım; ülkemizde diyabetiklerin yaklaşık olarak yarısı diyabetik olduklarının farkında değiller. Çok yüksek bir rakam bu. Çok su içme, çok idrara çıkma, ağızda kuruluk, halsizlik, iştahsızlık. Eğer diyabet ağırsa, kan şekeri çok yüksekse kişiler genellikle kilo verirler. Tam tersi hafif bir yükseklik varsa ve diyabetin erken dönemleri ise kilo alırlar. Yani diyabette farklı dönemlere bağlı olarak hem kilo alma görülebilir, hem kilo verme görülebilir. Kadınlarda özellikle vajinal enfeksiyonlar, vajinal mantarlar, kaşıntılar bunlar bizim için değerlidir, kadınlar bunları çok kere söylemek istemezler ama bu tür şikayetleri olan bir hanım varsa kadın doğumcusunu bu açıdan uyarsa iyi olur diye düşünüyoruz. Erkeklerde cinsel fonksiyon bozuklukları gene çok önemli. Baktığımız zaman cinsel fonksiyon bozukluğu olanların nerdeyse yarısı diyabete aittir. Ve çok kere diyabet ortaya çıkmadan önce ortaya çıkar. O nedenle bu tür sorunları olan kişiler, diyabet ihtimalini araştırmalıdır.

Diyabet olduğumuzdan şüpheleniyorsak hangi testler mutlaka yapılmalı?

Diyabetin belirtileri, çok net değildir. İşte bu nedenle diyabetin tanısını belirlemek için çeşitli kriterler geliştirilmiştir. Buna göre; 45 yaşına gelen herkes hiçbir şikayeti olmasa bile kan şekerine bakılması gerekir.  Eğer sabah açlık kan şekeri 126’nın üzerindeyse bir kez daha baksın, gene 126’yı geçiyorsa kesin diyabet, başka hiçbir şey yapmaya gerek yok.

İki defa 126, 8-10 saatlik açlıktan sonra damardan alınan kanda iki defa açlık şekeri 126’yı geçiyorsa ne şeker yüklemeye gerek var ne başka bir teste gerek var.

İkinci kriter, 100 ila 125 arasındaysa bu da bozulmuş açlık glikozu ve bu durumda da yapılması gereken şey 75 gr. glikozla yapılacak şeker yüklemesi testi. 100’ün altındaysa o zaman değerlendiririm kişiyi, risk faktörü var mı yok mu diye bakarım, eğer kişinin kendisi kiloluysa ailesinde kilolular, tansiyonlular, kalp hastası olanlar, yağları yüksek olanlar, damar sorunları olanlar, iri bebek doğurmuş olanlar mesela bizim ailede iri bebekler meşhurdur derse biz hemen oraya bir mim koyarız. Veya bizim ailede erkenden kişiler kalp damar hastalıklarından ani ölümden yaşantısını kaybeder derse bizim için önemlidir. Onları genellikle riskli gruplar olarak kabul ederiz.

Hangi kilo, bel çevresi fazla olan kilo, toplam kilodan daha çok beni ilgilendiren şey bel çevresidir. Mesela bazı hanımların basen bölümü fazla bel çevresi incedir. Bunun benim için hiçbir anlamı yok, beni ilgilendiren bel çevresi. Kaç olacak bel çevresi ülkemiz için rakamlar var; ülkemizde kadınlarda eğer bu rakam 90.5 cm’i geçiyorsa erkeklerde de 95.5 cm’i geçiyorsa o zaman bir yerlerde bir sorun var demektir. Ben diyelim akşam eve gittim bel çevremi ölçtüm, 95 cm. aman ne güzel yarım santimle yırttım diyemem, çünkü o rakama ne kadar yakınsam o kadar fazla risk altındayım diye düşünmem gerekir.

Özetle ben risk grubunda isem kan şekerim de 100 mg/dl altındaysa gerekirse şeker yükleme testi yaptırabilirim. Ama risk faktörleri yoksa kan şekeri 100 mg/dl altındaysa hiçbir şey yapmama gerek yok. 3 yıl sonra bir daha bakıyorum. Yani 45 yaş tarama, açlık kan şekerine bakma ve ona göre pozisyon alma.

75 gr. glikozla şeker yükleme testi yapılır. Eğer 2. saatteki şeker 140 mg/dl altındaysa sorun yoktur, 140 ile 199 mg/dl arasındaysa bunun adı gizli şekerdir. Bozulmuş glikoz toleransı, eğer 200 mg/dl ve üzerindeyse o zaman aşikar şekerdir. Açlık kan şekerim 85 mg/dl, şeker yükleme testini yaptım 215 mg/dl buldum. Kesin diyabet. Yani şeker yükleme testi açlık kan şekerinden daha güvenilir olan bir göstergedir. Bir de her diyabetin bilmesi gereken bir test vardır; Hemoglobin a1c (HbA1c) testi, bu test son üç aydaki yüksek kan şekerlerinin ortalamasını gösterir, toplam kan şekeri ortalamasını değil, çok önemli bu. Yani diyelim ki açlık kan şekerine baktım 50 mg/dl, bir gün baktım 150 mg/dl ikisini ikiye böl o değil. Yükseklikleri alır, yüksekliklerin göstergesidir, düşüklükler hakkında bilgi vermez, öyle bir dezavantajı vardır. Hba1c, % 5.7’nin altındaysa sorun yok, %5.7 ile %6.4 arasındaysa diyabet açısından riskli bir durum var. Şeker yükleme testi yaptır, %6.5 ve üzerindeyse o zaman diyabet. Açlık kan şekeri, şeker yükleme testi, hba1c. Başka hiçbir teste gerek yok. Yani ben bunlara bakarak diyabet tanısını çok rahat koyabiliyorum.

Obezite ve diyabet arasında yakın bir ilişki var o zaman

Obezite ile diyabet kan kardeştir. Obez olan bir insanın şeker hastalığına yakalanma riski 20 kat daha fazladır. Bel çevresi fazlalığında metabolik sorunlar çok daha ön plandadır.

Türkiye’de yaygın bir hastalık mı?

Türkiye nüfusunun 1997’de % 7.1’i, diyabet hastası iken,  2010’larda bu oran % 13.7’lere çıktı.  Oldukça yüksek bir oran ve artış hızı da korkutucu. Modern yaşamın çalışma koşulları oldukça ağır.  Mesai saatleri uzadı, akşam yemekleri de artık geç saatlerde yeniyor.  Özellikle hazır gıda tüketimi arttı. Evde tencere yemeği pişirilse dahi, hızlı ve pratik ama bol yağlı ve kalorili besinler tercih ediliyor. Bir de üstüne spor, ülkemizde sağlık için bir aktivite olarak hayata yerleşmiş değil. İnsanlar dönemsel olarak kilo vermeye yardımcı bir alternatif yöntem olarak görüyorlar.  Tüm bu olumsuzluklar biraraya gelince, ülkemizde diyabet hızla artıyor.

Farkındalığın artmasıyla için herkesin çaba göstermesi gerekiyor; sırf hekimler yetmez,  yazılı görsel basının desteği de önemli. Gıda sektörünün karlarından vazgeçmesi lazım. Topyekün diyabete savaş açılması artık kaçınılmaz. Ülkemizde, sağlığa ayrılan 76 milyar liranın, 10 milyarı diyabete harcanıyor. Ama hastalığı önleyici çalışmalar artırılmazsa, bu bütçe 10 katına çıkartılsa da yeterli olmayacak.

Diyabet nasıl tedavi edilir, hangi durumlarda insüline başlanır? İnsülini ömür boyu kullanması mı gerekir nasıl bırakabilir?

Tip 1 diyabette ilk defa tanı konduğu andan itibaren insülin kullanılması gerekir. Tabi tıp gelişip, farklı bir alternatif bulunana kadar. Ancak şunu söylemeliyiz, tıp çevreleri tarafından Tip1 diyabetle ilgili alternatif yöntemler konusunda ciddi çalışmalar var. Tip 2 diyabette ise alternatif yöntem getirilmesi ise biraz zor görünüyor.

Bugün tip 1 olan bir çocuk ömür boyu insülin kullanmayacak, tabi yeni yöntemler zamanla geliştirilecek.  . Önemli olan o güne kadar vücudun,  hasarsız veya en az hasarla hastalıkla mücadelesi.  1920’de insülinin keşfine kadar tip 1 diyabet ölümcül bir hastalıktı. Tip 1 diyabet olan bir kişi 6 ay-1 yıl sonra hayatını kaybediyordu. İnsülin keşfedilince hayatta kalma gerçekleşti ama hedef komplikasyonların engellenmesi oldu. İyi bir takiple komplikasyonları tedavi edebiliyorsunuz, ortaya çıkmasını tamamıyla engelleyip geciktirebiliyorsunuz.

Önümüzde yıllarda tıp dünyası diyabeti tamamiyle tedavi etme sürecine girecek, bu yönde çalışmaları sizin aracılığınızla hastalar müjde olarak iletebiliriz.

Tip 2’de durum biraz daha karışık. Tek bir tedavi şekli yok. Hastalığın seyrine ve kişiye göre, hekim takibiyle yöntem belirlenir. Bazen hap,  zaman zaman insülin tedavisi de kullanırız. Kullandığımız haplara cevap alamazsak ve ayak yarası, böbrek yetmezliği gibi çeşitli komplikasyonlar olduğunda insülin kullanırız. Tip 2 diyabette sürekli insülin kullanmak zorunda değiliz, değerler çok yükselir; kısa bir süre insülin kullanır, daha sonra haplara döndürebiliriz. Tip 2 diyabetin tedavisi biraz daha karışıktır; haplar, insülin kombinasyonlar , hastalığın durumuna göre farklı ilaç kullanılabilir. Ama tip 2 diyabette ana tedavi yaşam stil değişikliğidir. Beslenme ve egzersizdir.

Kanda şekerin zaman zaman yüksek olması sorun mu?

Aniden kan şekerinin yükselmesinin nedeni şekerin proteinlere yapışarak proteinlerde bozulmaya yol açmasıdır. Vücutta protein olmayan yer yoktur. O zaman özellikle damarlar olmak üzere her tarafta bozulma meydana gelebiliyor. Ani yükselmelerin de önemi vardır. Ara ara yükselen şekerle biraz yüksek seyreden şeker arasında bir fark yok. O yüzden piklerin de olmaması gerekiyor.

Stresin diyabete etkisi var mı?

Stres esnasında kortizol, adrenalin vb. bazı hormonlar salgılanıyor, onların payı var. Ama bir sıralama yaparsak; en başta hareket % 60 belki, beslenme % 30, % 10 geri kalan etkenler diyelim. Çünkü o pay büyütülmeye kalkılırsa, insanlar her türlü şeyi rahat rahat yapıyorlar ama benim şekerimin yüksekliği stresten diyorlar. Asabi şeker diye bir şey yok.

Diyabet ilaçlarını kullanırken nelere dikkat etmeliyiz?

Bazı ilaçları doğru kullanmak gerekir. Bazı ilaçlar mesela yemekten 10 dk. önce alınır, bazı ilaçlar bazen yemekten önce bazen yemekten sonra alınır. Bazı insülinler yemekten yarım saat önce alınır, bazı insülinlerin yemekle ilişkileri zayıftır, yemekten önce de alınabilir, unutursanız sonra da alınabilir.

Her ilacın kendine özgü özellikleri var, onları hekimle konuşup ayrıntılarıyla kullanımını öğrenmek çok önemlidir. İnsülini kullanma şekli kadar, saklama koşulları da önemlidir. Bir insülini oda sıcaklığında 21 dereceye koyarsanız; 3 haftada % 3’ü bozulur. Bu süre uzarsa veya sıcaklık çok olursa bozulma oranı daha fazla artar. Bu nedenle hastalarımıza insülinleri mümkün olduğu kadar buzdolabının normal 4 derecelik bölümünde ya da kapakta saklamalarını öneriyoruz.

Diyabetin vücutta bıraktığı hasarlar neler?

Diyabet, en başta damarlara hasar verir. Küçük çaplı damar bozuklukları; böbreklerde, sinirlerde, gözdeki küçük damarlarda hasara neden olur. Büyük çaplı damarlar bozulunca ise beyne giden, kalpten çıkan damarlar yani tansiyon, veya kalbi, ayağı besleyen damarlarda sorunlar ortaya çıkar. Bunların karışımları vardır. Mesela en küçük ve en büyük çaplı damarların tutulması sonucunda cinsel fonksiyon bozuklukları hem erkekte hem kadında ortaya çıkar. Cinsel fonksiyon bozuklukları sadece erkeğe has bir şey olarak algılanmamalıdır. Erkekler bunu biraz daha rahat ifade edebildikleri için veya daha ön planda olduğu için sanki onlarda daha çok ortaya çıkıyor gibi görünebilir.  Fakat aynı fonksiyonel bozukluklar kadında da ortaya çıkar.

Eger hastalığınızı kabul eder, hekim kontrolünde bilinçli bir şekilde ilerlerseniz, bu sorunlarla karşılaşmayabilir ya da sorunu uzun yıllar sonrasına erteleyebilirsiniz.

Diyabetten korunmanın yolları nelerdir?

Dengeli beslenmek. Bunda oranlar vermek listeler yazmak elbette mümkün. Hiç bu kadar komplike olmaya gerek yok. İşin özü basit olmakta. Doğada var olan şeyleri makul miktarlarda yemek. İnsanlar tarafından yapılmış şeylerden mümkün olduğunca uzak durmak. Bundan kasıt işlenmiş gıdaları tüketmemek. Bir örnekle açıklamak gerekirse, doğada portakal ağacı var. Portakal suyu ise insan eliyle yapılıyor. Bu durumda diyabet olan kişi portakal suyu içmeyecek, portakal yiyecek.

Diyabette beslenme nasıl olmalıdır? Nelerden uzak durmalıyız?

Kızartmadan uzak duralım, sabah kalkınca klasik kahvaltı peynir, yumurta domates salatalık yemeli, beyaz ekmekten uzak duralım. Egzersiz yapıp dengeli beslenin. Açma, poğaça ile kahvaltı yapılmasın. En çok yapılan yanlışlardan biri çocuklara ekmeğin üzerine tatlı sürmelikler sürüp verilmesi. Kahvaltı niyetine onları vermeyin. Yani babaanneniz, anneniz sizi nasıl beslediyse o şekilde beslenin. Anadolu yüzyıllardır deneye deneye normali bulmuş. Yapılması gereken sadece bu. Öğlen ve akşam yemeğinde sofranızda sebze yemeği olsun, yoğurt, salata olsun. Eti makul miktarlarda yiyin, ne abartın ne tamamen vejeteryan beslenin, yağdan, kızartmaktan mümkün olduğu kadar uzak durmaya çalışın. Miktarını abartmamak kaydıyla her meyve günde 3-4 porsiyon yenebilir.

İnsülin direnci nedir? Diyabete sebep olur mu? Nasıl kontrol altına alınabilir, tedavisi ya da tamamen normale çekilmesi mümkün mü?

Bizim hücrelerimiz harika bir şekilde dizayn edilmiştir yani insanın aklının dışardan müdahale etmesine gerek vermeyecek kadar harika çalışırlar. Ve çalışma prensibi aza göre dizayn edilmiştir yani; sistem azla çalışır, azla kendisini organize eder. Az miktarda karbonhidrat alır, az miktarda yağ alır ve bunlar makul miktarlarda alındığı zaman hücreler içerisinde her şey tıkır tıkır yürür. Eğer olması gerekenden çok miktarda kalori, karbonhidrat ve yağ alınırsa o zaman bunların hepsinin hücre içerisine gireceğini düşünün. Hücre ölür. Hücre çok akıllıdır, kendisini bu durumdan koruma gereği hisseder. Hücrenin içerisinde birtakım mekanizmalar gelişir ve bu birtakım mekanizmalar sonucunda dışarıdaki fazla materyalin hücre içerisine girmesi engellenir. Hücre içerisine girmesi engellenince bu sefer pankreas olması gerekenden çok fazla miktarda insülin çıkartarak şekeri hücre içerisine sokmaya çalışır. İşte buna insülin direnci denir. Yani, hücrenin bizim yapmış olduğumuz hatalardan dolayı fazla miktarda materyale karşı kendisini korumak amacıyla şekeri hücre içerisine sokmaktaki direncine ve buna yanıt olarak fazla miktarda insülin salgılanmasına insülin direnci denir. Bu başlangıçta tamamıyla koruyucu bir amaçla gerçekleşir. Doğadaki her koruyucu hedefler başlangıçta iyidir ve doğrudur. Sizin diyelim ki 3 yaşında çocuğunuz vardı, karşıdan karşıya geçerken elini tutarsınız. Ama bu çocuk 18 yaşına gelince tutmaz, tutturacağım derseniz olmaz.

İnsülin direnci varsa, yapılması gereken nedir?

İnsanlar yapması gerekenlerin tamamını yapsalar, yapmamaları gereken şeyleri de yapmasalar biz hekimlerin işi yüzde 85 yüzde 90 azalır. Sağlıklı ve dengeli beslenip, olması gerekenden fazla miktarda gıda alınmamalı. Mesela ülkemizde meyve sebze bol ucuz, yoğurdumuzu kendimiz evimizde yapmaya çalışmalıyız, özellikle hareket çok çok önemli.  Dış mekanda yürüyüşler en ideali. Etrafımda yürüyecek alan yok, buna zamanım yok diyorsanız,  evin içerisinde egzersiz yapabilirsiniz. En iyi egzersiz akşam yemeğinden 1 saat sonra yapılan egzersizdir. Hiçbir şey yapamazsanız evin içinde volta atın diyoruz hastalarımıza. Dışarıda karanlık, çamur, kar, yağmur var, güvenlik sorun, yürüyecek yer mi var, bunların hepsi kabul. Ama hiçbir şey yapamıyor iseniz evin içinde nasıl mahkumlar volta atıyorsa, yemekten sonra yarım saat volta atın.

İnsülin direncinde ilaç kullanılıyor mu?

Kişiye göre tedavi değişir ama insülin direncini en iyi kıran ilaç mı yaşam stili değişikliği mi diye bakmalıyız. İnsülin direncinin bir sonraki basamağı gizli şekerdir, gizli şeker döneminde kişilerde diyabeti önlemek için ilaç tedavisi verildiğinde en iyi ilacın başarısı % 31’dir. O da ilacı bırakırsanız 15 içerisinde o yararlı etki kaybolur. Halbuki, iyi bir yaşam şekli değişikliğinin başarısı gizli şekeri engellemede % 91-% 93’lere kadar ulaşır. İnsülin direncinden bir sonraki basamakta bile ilaca göre inanılmaz fark yaratır. İlaç da hekimin doğru bulacağı kişilerde kullanılır,  ama buradan ilaç alıyorum o zaman yaşam stilimi değiştirmeme gerek yok gibi bir mesaj çıkmasın.

İnsülin direncinin sebep olduğu hastalıklar nelerdir?

Anlattığım önlemler alınmazsa insülin direnci mekanizmaları tetiklenir ve uzun vadede önce damar sertliği, kan yağlarında yükseklik, kız çocuklarında ve genç hanımlarda polikistik over, fazla kilo, uzun vadede diyabet, kanser gibi birçok hastalıklara zemin hazırlanır. Aslında vücudun kendisini korumak amacıyla yapmış olduğu bir savunma mekanizmasıdır, anlayabilirsek ne ala, anlayamazsak sonu gelir.

Şeker hastalığının görülme sıklığı nedir? Yetişkinlere göre tedavi şansı nedir?

Çocuklarda daha çok birinci tip diyabet daha çok görülürken, değişen yaşam koşulları ile birlikte çocuklarda ikinci tip diyabet de görülmeye başlandı. İkinci tip diyabet çocuklarda görülünce yapılacaklar belli. Çocuğu doğru dürüst beslemek, egzersiz alanları yaratmak, egzersiz yaptırmak mümkün olduğu kadar. Gerekirse haplar kullanmak.

Birinci Tip diyabet nerdeyse yüzde yarımlar civarında oldukça nadir görülen bir durum. Burada yapılması gereken doğrudan insülin başlamak. İnsülin yapmak eskisi kadar zor değil. Şimdi son derece kolay kullanılabilen kalemler geliştirildi. Pompalar geliştirildi. Tip bir diyabetin tedavisi artık eskiye göre çok daha kolay. Yeter ki aile, hekim ve diğer yardımcı sağlık personeliyle beraber iyi bir organizasyon yapıp, iyi bir strateji ile tip 1 diyabet zor olmaktan çıkar. Ama tip 2 diyabette işiniz zor. Çünkü 40 yaşını geçmiş ve yemek alışkanlığı oturmuş birisine yeni baştan yemek yemeyi öğretmeye çalışıyorsunuz, yeni baştan yaşamı öğretmeye çalışıyorsunuz. Çocuklarda ise büyüklere göre organize etmek daha kolay. Çünkü o henüz daha formatlanmamış, oturtabiliyorsunuz. Ama az önce vurguladığımız gibi aile ve eğitim çok çok önemli.


Tiroid Hastalıkları

Tiroid Hastalıkları

Tiroid bezi boynun orta hattında, nefes borusunun hemen önünde yerleşmiş olan önemli bir endokrin organdır. Tiroid hormonları vücudumuzun tüm sistemleri ve fonksiyonları üzerine etkilidir. Toplumumuzda tiroid nodülleri, hipertiroidi, hipotiroidi gibi tiroid bezi hastalıkları oldukça sık görülmektedir. 

Tiroid nodülleri

Tiroid nodülü dendiğinde tiroid bezinde tiroidin kendi yapısından farklı olarak ortaya çıkan, yuvarlak veya oval yapıdaki oluşumları anlarız. Günümüzde görüntüleme yöntemlerinin daha sık kullanılması ile birlikte, tiroid nodüllerinin saptanma olasılığı da artmıştır.

Bir hastada nodül saptandığında 3 soruya cevap vermek gereklidir. Nodül fazla hormon yapıyor mu? (zehirli mi?), malign mi (kötü hücre barındırma özelliği)?, bası bulgusuna neden oluyor mu? Bu soruların cevabı hekimin takip etme veya cerrahi kararı vermesini sağlar.

Nodül çoğu zaman hastada bir şikayet yaratmaz, rutin doktor muayenelerinde ves başka amaçla yapılan bir radyolojik tetkik sırasında rastlantısal olarak saptanır. Ancak bazı hastalar nodülün ele gelmesi, yutkunma güçlüğü, boğazda takılma hissi, öksürük, nefes darlığı gibi basıya ait şikayetlerle veya tiroidin çok çalışmasına bağlı bulgularla başvurabilirer.

Tiroidde bazen tek, bazen de sayılamayacak kadar çok nodül gelişmiş olabilir. Her nodülün ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir, çok sayıda nodül varlığında takip güç olabilir.

Tiroid hormon düzeyleri ve ultrasonografi tanıda yol göstericidir. Gerekli vakalarda ince iğne aspirasyon biopsisi ve çok sınırlı vakada tiroid sintigrafisinden faydalanılır.

Her bir nodülün malign olma ihtimali % 1-5’ dir. Önemli olan hangi vakanın cerrahiye aday olduğunu, hangi vakanın izlenmesi gerektiğini belirlemek, hastanın kaygısını gidermek, gereksiz işlem ve ameliyatlardan da hastayı korumaktır.

Nodül küçültmek için önerilen güvenli bir ilaç tedavisi yoktur.

Hipertiroidi nedir?

Tiroid hormonları vücudun enerji dengesini sağlayan temel hormondur. Hipertiroidi tiroid bezinin çok çalışması neticesinde tiroid hormon seviyelerinin kanda artmasına bağlı olarak ortaya çıkar. Halk arasında “zehirli guatr” olarak da bilinir. Çarpıntı, terleme, sıcağa tahammülsüzlük, titreme, sinirlilik, saçlarda dökülme, bağırsak hareketlerinde artış, ishal, uykusuzluk, yorgunluk, özellikle kol ve bacaklarda kas güçsüzlüğü başlıca bulgularıdır.  Hastaların hemen hepsinde iştah artışı vardır, çok yemek yemelerine rağmen kilo kaybederler. Kadınlarda adet düzensizliği, adet döneminde fazla kanama, erkeklerde memelerde büyümeye, ve cinsel isteksizliğe neden olabilir. Bazen doğurganlığı da olumsuz yönde etkileyebilir. Hastalar bazen kalp ritim problemleri, göğüs ağrısı, nefes darlığı ile başvurabilirler. Yaşlılarda hipertiroidi sinsi seyredebilir ve hasta sadece kalp yetmezliği, kalp ritim problemleri ve düşkünlük ile karşımıza çıkabilir.

Hipertiroidinin pek çok sebebi olmakla birlikte Graves hastalığı, toksik nodüler guatr en sık görülenlerdir. Altta yatan sebep Graves hastalığı ise gözlerde fırlama, göz kapaklarında çekilme, çift görme gibi bulgular eklenebilir. Eğer tiroid bezi büyük ise nefes darlığı, yutkunma güçlüğü, boğazda takılma hissi eşlik edebilir.

Hipertiroididen şüphe edildiğinde ilk önce kan testleri yapılmalı, bir problem saptanırsa daha ileri testler planlanmalıdır. Tedavide çarpıntı, terleme, titreme gibi şikayetleri kontrol etmek için beta bloker grubu ilaçlar, hormon düzeylerini normale getirmek için ise anti-tiroid ilaçlar kullanılır.

Hipertiroidi ilaç tedavisi ile kontrol altına alındıktan sonra yanıtlanması gereken önemli bir soru vardır: Kalıcı bir tedavi gerekli mi?

Graves hastalığında ilaç tedavisine iyi yanıt alınan hastaların bir kısmında hastalığın sessizleştiği, ilacın kesildiği ve tiroid hormonlarının normal düzeylerde kaldığı bir dönem olabilir.  Bu durum “remisyon” olarak adlandırılır. Remisyondaki hasta nüks açısından takibe devam etmelidir.

Ancak ilaç tedavisi ile kontrolün zor sağlandığı, büyük guatrı olan,  nodülü olan, gebelik isteyen hastalarda kalıcı bir çözüm gerekir. Kalıcı çözüm olarak iki seçenek vardır: radyoaktif iyot tedavisi ve cerrahi olarak tiroid bezinin alınması

Hastalar genellikle “hangisi daha iyi” diye sorar. Aslında her iki yöntemin de avantaj ve dezavantajları vardır. Her hasta kendi içinde bulunduğu şartlara göre değerlendirilmeli, o hasta için en uygun tedaviye bireysel özellikler dikkate alınarak ve hasta ile ayrıntılı tartışarak karar verilmelidir.

Hipotiroidi nedir?

Hipertiroidinin tam tersi, tiroid bezinin az çalışmasına bağlı olarak tiroid hormonlarının yetersiz olması durumudur.

Hipotiroidinin de pek çok sebebi vardır. En sık görülenler Hashimoto tiroiditi, tiroid ameliyatı veya radyoaktif iyot tedavisi, tiroid fonksiyonlarını bozan ilaçlar, baş ve boyun bölgesine uygulanan radyoterapilerdir.

Hipotiroidi bazı hastalarda hiçbir bulgu vermez iken çoğunda halsizlik, çabuk yorulma söz konusudur. Günlük hayat koşuşturması içinde pek çok insan kendini halsiz ve yorgun hissetmektedir, bu nedenle de hipotiroidiyi tanımak bazen güç olabilir. Hastalar kendilerini sönmüş bir balon gibi hissedebilirler. Çok üşüme, kaba ve boğuk ses, saçlarda incelme, kabızlık, kilo almaya meyil, unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü, uyuklama, tedavi edilmezse kalp atım sayısında azalma, nefes darlığı,  ellerde, bacakta, göz kapaklarına şişlik, egzersiz kapasitesinde azalmaya neden olabilir. Tansiyon yüksekliği, kolesterol artışı, kalp damar sertleşmesi nedeni ile kalp hastalıklarını hızlandırabilir. Kadınlarda adet düzensizliği, doğurganlıkta azalma, düşük riskinde artışa neden  olabilir.

Şüphe edilen vakalarda tiroid hormon düzeylerinin ölçülmesi ile tanı konur.

Hipotiroidi saptandığında öncelikle bu durumun kalıcı mı, yoksa geçici mi olduğuna karar verilmelidir. Kalıcı hipotiroidi tedavisi ömür boyu sürecek bir tedavidir ve eksik olan tiroid hormonunun yerine konması şeklindedir. İlaç, her gün sabah aç olarak alınmalıdır. İlaç başlandıktan 6-8 hafta sonra hormon testleri tekrarlanmalı, hasta için uygun doz aralığına ulaşıncaya dek doz değişikliği yapılmalıdır. Unutulmamalı ki; her hasta için hedeflenen hormon aralığı ve önerilecek doz farklıdır. Eşlik eden bazı tıbbi özel durumlarda da doz değişikliği gerekebilir. Gebelik bu özel durumlardan biridir. Hamileliğin ilk aylarında bebek tiroid hormonunun hemen tamamını anneden alır, bu nedenle gebelik öğrenildiği an itibariyle tiroid ilaç dozunun artırılması gerekir. Bu dönemde mutlaka hekime başvurulmalıdır. Her hasta için uygun ilaç dozunu hekim belirlemelidir.

Piyasada farklı tiroid hormon tabletleri vardır. Biri, diğerine daha üstün değildir. Eğer farklı bir ürüne geçiş yapılırsa hormon düzeyleri değişebileceğinden bir süre sonra tiroid testleri tekrarlanmalıdır.

.

.

Obezite


Sınıflama
Kalıtımın etkisi
Türleri
Nedenleri
Obezitede riskler[5][6]
Obezite ve ekonomi
Ayrıca bakınız
Kaynakça
Obezite

Madde
Tartışma
Oku
Bekleyen değişiklikler
Düzenle
Kaynağı değiştir
Geçmişi gör
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Obezite
Üç silüet, en iyi boyutlandırılmış olan (solda), kilolu olan (ortada) ve obez olan (sağda)
En iyi, aşırı kilolu ve obez olanları temsil eden siluetler ve bel çevreleri
Uzmanlık    Endokrinoloji Bunu Vikiveri'de düzenle

146 kilo, 47 BMI'ya sahip "süper obez" kategorisinde bir erkek

Obezite, biriken fazla vücut yağının sağlık üzerinde olumsuz bir etkisi olabilecek seviyede çok olması nedeniyle oluşan tıbbi bir durumdur.[1] Bir kişinin ağırlığının kişinin boyunun karesine bölünmesiyle elde edilen bir ölçüm olan Vücut kütle indeksinde (VKİ) genel olarak indeksi 25 kg/m2 ila 30 kg/m2 ve üzeri olanlar obez olarak kabul edilirler.[1] Bazı Doğu Asya ülkelerinde ise daha düşük değerler kullanılmaktadır.[2] Obezite özellikle kalp rahatsızlığı, tip 2 diyabet, obstrüktif uyku apnesi, belirli kanser türleri ve osteoartrit gibi çeşitli hastalıkların olasılığını artırır.[3]

Hipofiz Hastalıkları
Endokrin Hipertansiyon
Böbreküstü Bezi Hastalıkları

YÜZYILIN HASTALIĞI: DİYABET 


Sinsice ilerliyor. Belirtileri sıradan. Diyabet belirtileri anlaşılır olduğunda ise çoktan hastalık vücudunuzu ele geçiriyor. Yaşı yok ama kiloluysanız risk altındasınız. Bel çevresi ölçüsü kadınlarda 90.5 cm’i, erkeklerde 95,5 cm’i geçiyorsa tehlike çanları sizin için çalıyor demek.

Halk arasında zengin hastalığı olarak bilinen diyabet yani şeker hastalığı, adı kadar tatlı değil elbette.  Uzun yıllar kaliteli yaşamak istiyorsanız, hastalıkla uzlaşmanız gerekiyor. Yaşamınızı ve yeme alışkanlıklarınızı, mutlaka uzman doktorlarla yeniden planlamalısınız.

Diyabet, kanda şeker bulunmasından mı kaynaklanıyor ?

Şeker insanın elbette ihtiyaç duyduğu bir maddedir. Her insanın kanında şeker bulunması gerekir. Ayrıca vücudun enerji kaynağıdır şeker. Ama sorun, tıbbi olarak kandaki şekerin normal değerlerin altında yada üstünde olması durumudur. İşte o zaman hastalıktan söz edilir. Kan şekeri normalin üzerinde seyrediyor ve belli organlarda sorun yaratabilecek mekanizmaları tetikliyorsa biz buna Diyabet diyoruz. Diyabetin tespiti ise çok oldukça kolay. Kanda şeker oranına bakılması yeterli.

Diyabet türleri neler?

Birkaç türlü diyabet var ama halk arasında en çok bilinen ve yaygın olanları  Tip 1, Tip 2 ile hamilelikte ortaya çıkan diyabet. Her ikisinde de kan şekeri yüksek seyrediyor. Ama olma sebepleri bambaşka. Birinci tip diyabette pankreasta insülin yok. İnsülin kan şekerini dengeleyen hormondur ve pankreastan salgılanır. Yani kan şekerini ideal sınırlarda tutabilmek için pankreas en az düzeylerde insülin çıkartabiliyorsa bu sistem iyi çalışıyor demektir. Birinci tip diyabette vücut, bilemediğimiz bir nedenle pankreastaki insülin üreten hücreleri yıkar, parçalar ve yok eder. Öyle olunca pankreas insülin üretemez. Pankreas insülin üretemeyince şeker hücre içerisine giremez ve kanda yükselmeye başlar. Bunun tedavisi son derece nettir, dışardan insülin kullanmak.

İkinci tip diyabette olay biraz daha farklıdır. İkinci tip diyabette vücudumuzdaki hücrelerde bir sorun vardır. Şekeri kullanması gereken hücreler, şekeri hücre içerisine almazlar. Şeker hücre içerisine girmekte zorlanınca pankreas çok daha fazla miktarda insülin çıkartarak şekeri hücre içerisine sokmaya çalışır.  Yani birinci tip diyabette pankreasta insülin yoktur, ikinci tip diyabette ise pankreasta tam tersi insülin çoktur.

Bir kişide diyabet olduğu nasıl anlaşılır?

Çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Ülkemiz rakamlarıyla konuşayım; ülkemizde diyabetiklerin yaklaşık olarak yarısı diyabetik olduklarının farkında değiller. Çok yüksek bir rakam bu. Çok su içme, çok idrara çıkma, ağızda kuruluk, halsizlik, iştahsızlık. Eğer diyabet ağırsa, kan şekeri çok yüksekse kişiler genellikle kilo verirler. Tam tersi hafif bir yükseklik varsa ve diyabetin erken dönemleri ise kilo alırlar. Yani diyabette farklı dönemlere bağlı olarak hem kilo alma görülebilir, hem kilo verme görülebilir. Kadınlarda özellikle vajinal enfeksiyonlar, vajinal mantarlar, kaşıntılar bunlar bizim için değerlidir, kadınlar bunları çok kere söylemek istemezler ama bu tür şikayetleri olan bir hanım varsa kadın doğumcusunu bu açıdan uyarsa iyi olur diye düşünüyoruz. Erkeklerde cinsel fonksiyon bozuklukları gene çok önemli. Baktığımız zaman cinsel fonksiyon bozukluğu olanların nerdeyse yarısı diyabete aittir. Ve çok kere diyabet ortaya çıkmadan önce ortaya çıkar. O nedenle bu tür sorunları olan kişiler, diyabet ihtimalini araştırmalıdır.

Diyabet olduğumuzdan şüpheleniyorsak hangi testler mutlaka yapılmalı?

Diyabetin belirtileri, çok net değildir. İşte bu nedenle diyabetin tanısını belirlemek için çeşitli kriterler geliştirilmiştir. Buna göre; 45 yaşına gelen herkes hiçbir şikayeti olmasa bile kan şekerine bakılması gerekir.  Eğer sabah açlık kan şekeri 126’nın üzerindeyse bir kez daha baksın, gene 126’yı geçiyorsa kesin diyabet, başka hiçbir şey yapmaya gerek yok.

İki defa 126, 8-10 saatlik açlıktan sonra damardan alınan kanda iki defa açlık şekeri 126’yı geçiyorsa ne şeker yüklemeye gerek var ne başka bir teste gerek var.

İkinci kriter, 100 ila 125 arasındaysa bu da bozulmuş açlık glikozu ve bu durumda da yapılması gereken şey 75 gr. glikozla yapılacak şeker yüklemesi testi. 100’ün altındaysa o zaman değerlendiririm kişiyi, risk faktörü var mı yok mu diye bakarım, eğer kişinin kendisi kiloluysa ailesinde kilolular, tansiyonlular, kalp hastası olanlar, yağları yüksek olanlar, damar sorunları olanlar, iri bebek doğurmuş olanlar mesela bizim ailede iri bebekler meşhurdur derse biz hemen oraya bir mim koyarız. Veya bizim ailede erkenden kişiler kalp damar hastalıklarından ani ölümden yaşantısını kaybeder derse bizim için önemlidir. Onları genellikle riskli gruplar olarak kabul ederiz.

Hangi kilo, bel çevresi fazla olan kilo, toplam kilodan daha çok beni ilgilendiren şey bel çevresidir. Mesela bazı hanımların basen bölümü fazla bel çevresi incedir. Bunun benim için hiçbir anlamı yok, beni ilgilendiren bel çevresi. Kaç olacak bel çevresi ülkemiz için rakamlar var; ülkemizde kadınlarda eğer bu rakam 90.5 cm’i geçiyorsa erkeklerde de 95.5 cm’i geçiyorsa o zaman bir yerlerde bir sorun var demektir. Ben diyelim akşam eve gittim bel çevremi ölçtüm, 95 cm. aman ne güzel yarım santimle yırttım diyemem, çünkü o rakama ne kadar yakınsam o kadar fazla risk altındayım diye düşünmem gerekir.

Özetle ben risk grubunda isem kan şekerim de 100 mg/dl altındaysa gerekirse şeker yükleme testi yaptırabilirim. Ama risk faktörleri yoksa kan şekeri 100 mg/dl altındaysa hiçbir şey yapmama gerek yok. 3 yıl sonra bir daha bakıyorum. Yani 45 yaş tarama, açlık kan şekerine bakma ve ona göre pozisyon alma.

75 gr. glikozla şeker yükleme testi yapılır. Eğer 2. saatteki şeker 140 mg/dl altındaysa sorun yoktur, 140 ile 199 mg/dl arasındaysa bunun adı gizli şekerdir. Bozulmuş glikoz toleransı, eğer 200 mg/dl ve üzerindeyse o zaman aşikar şekerdir. Açlık kan şekerim 85 mg/dl, şeker yükleme testini yaptım 215 mg/dl buldum. Kesin diyabet. Yani şeker yükleme testi açlık kan şekerinden daha güvenilir olan bir göstergedir. Bir de her diyabetin bilmesi gereken bir test vardır; Hemoglobin a1c (HbA1c) testi, bu test son üç aydaki yüksek kan şekerlerinin ortalamasını gösterir, toplam kan şekeri ortalamasını değil, çok önemli bu. Yani diyelim ki açlık kan şekerine baktım 50 mg/dl, bir gün baktım 150 mg/dl ikisini ikiye böl o değil. Yükseklikleri alır, yüksekliklerin göstergesidir, düşüklükler hakkında bilgi vermez, öyle bir dezavantajı vardır. Hba1c, % 5.7’nin altındaysa sorun yok, %5.7 ile %6.4 arasındaysa diyabet açısından riskli bir durum var. Şeker yükleme testi yaptır, %6.5 ve üzerindeyse o zaman diyabet. Açlık kan şekeri, şeker yükleme testi, hba1c. Başka hiçbir teste gerek yok. Yani ben bunlara bakarak diyabet tanısını çok rahat koyabiliyorum.

Obezite ve diyabet arasında yakın bir ilişki var o zaman

Obezite ile diyabet kan kardeştir. Obez olan bir insanın şeker hastalığına yakalanma riski 20 kat daha fazladır. Bel çevresi fazlalığında metabolik sorunlar çok daha ön plandadır.

Türkiye’de yaygın bir hastalık mı?

Türkiye nüfusunun 1997’de % 7.1’i, diyabet hastası iken,  2010’larda bu oran % 13.7’lere çıktı.  Oldukça yüksek bir oran ve artış hızı da korkutucu. Modern yaşamın çalışma koşulları oldukça ağır.  Mesai saatleri uzadı, akşam yemekleri de artık geç saatlerde yeniyor.  Özellikle hazır gıda tüketimi arttı. Evde tencere yemeği pişirilse dahi, hızlı ve pratik ama bol yağlı ve kalorili besinler tercih ediliyor. Bir de üstüne spor, ülkemizde sağlık için bir aktivite olarak hayata yerleşmiş değil. İnsanlar dönemsel olarak kilo vermeye yardımcı bir alternatif yöntem olarak görüyorlar.  Tüm bu olumsuzluklar biraraya gelince, ülkemizde diyabet hızla artıyor.

Farkındalığın artmasıyla için herkesin çaba göstermesi gerekiyor; sırf hekimler yetmez,  yazılı görsel basının desteği de önemli. Gıda sektörünün karlarından vazgeçmesi lazım. Topyekün diyabete savaş açılması artık kaçınılmaz. Ülkemizde, sağlığa ayrılan 76 milyar liranın, 10 milyarı diyabete harcanıyor. Ama hastalığı önleyici çalışmalar artırılmazsa, bu bütçe 10 katına çıkartılsa da yeterli olmayacak.

Diyabet nasıl tedavi edilir, hangi durumlarda insüline başlanır? İnsülini ömür boyu kullanması mı gerekir nasıl bırakabilir?

Tip 1 diyabette ilk defa tanı konduğu andan itibaren insülin kullanılması gerekir. Tabi tıp gelişip, farklı bir alternatif bulunana kadar. Ancak şunu söylemeliyiz, tıp çevreleri tarafından Tip1 diyabetle ilgili alternatif yöntemler konusunda ciddi çalışmalar var. Tip 2 diyabette ise alternatif yöntem getirilmesi ise biraz zor görünüyor.

Bugün tip 1 olan bir çocuk ömür boyu insülin kullanmayacak, tabi yeni yöntemler zamanla geliştirilecek.  . Önemli olan o güne kadar vücudun,  hasarsız veya en az hasarla hastalıkla mücadelesi.  1920’de insülinin keşfine kadar tip 1 diyabet ölümcül bir hastalıktı. Tip 1 diyabet olan bir kişi 6 ay-1 yıl sonra hayatını kaybediyordu. İnsülin keşfedilince hayatta kalma gerçekleşti ama hedef komplikasyonların engellenmesi oldu. İyi bir takiple komplikasyonları tedavi edebiliyorsunuz, ortaya çıkmasını tamamıyla engelleyip geciktirebiliyorsunuz.

Önümüzde yıllarda tıp dünyası diyabeti tamamiyle tedavi etme sürecine girecek, bu yönde çalışmaları sizin aracılığınızla hastalar müjde olarak iletebiliriz.

Tip 2’de durum biraz daha karışık. Tek bir tedavi şekli yok. Hastalığın seyrine ve kişiye göre, hekim takibiyle yöntem belirlenir. Bazen hap,  zaman zaman insülin tedavisi de kullanırız. Kullandığımız haplara cevap alamazsak ve ayak yarası, böbrek yetmezliği gibi çeşitli komplikasyonlar olduğunda insülin kullanırız. Tip 2 diyabette sürekli insülin kullanmak zorunda değiliz, değerler çok yükselir; kısa bir süre insülin kullanır, daha sonra haplara döndürebiliriz. Tip 2 diyabetin tedavisi biraz daha karışıktır; haplar, insülin kombinasyonlar , hastalığın durumuna göre farklı ilaç kullanılabilir. Ama tip 2 diyabette ana tedavi yaşam stil değişikliğidir. Beslenme ve egzersizdir.

Kanda şekerin zaman zaman yüksek olması sorun mu?

Aniden kan şekerinin yükselmesinin nedeni şekerin proteinlere yapışarak proteinlerde bozulmaya yol açmasıdır. Vücutta protein olmayan yer yoktur. O zaman özellikle damarlar olmak üzere her tarafta bozulma meydana gelebiliyor. Ani yükselmelerin de önemi vardır. Ara ara yükselen şekerle biraz yüksek seyreden şeker arasında bir fark yok. O yüzden piklerin de olmaması gerekiyor.

Stresin diyabete etkisi var mı?

Stres esnasında kortizol, adrenalin vb. bazı hormonlar salgılanıyor, onların payı var. Ama bir sıralama yaparsak; en başta hareket % 60 belki, beslenme % 30, % 10 geri kalan etkenler diyelim. Çünkü o pay büyütülmeye kalkılırsa, insanlar her türlü şeyi rahat rahat yapıyorlar ama benim şekerimin yüksekliği stresten diyorlar. Asabi şeker diye bir şey yok.

Diyabet ilaçlarını kullanırken nelere dikkat etmeliyiz?

Bazı ilaçları doğru kullanmak gerekir. Bazı ilaçlar mesela yemekten 10 dk. önce alınır, bazı ilaçlar bazen yemekten önce bazen yemekten sonra alınır. Bazı insülinler yemekten yarım saat önce alınır, bazı insülinlerin yemekle ilişkileri zayıftır, yemekten önce de alınabilir, unutursanız sonra da alınabilir.

Her ilacın kendine özgü özellikleri var, onları hekimle konuşup ayrıntılarıyla kullanımını öğrenmek çok önemlidir. İnsülini kullanma şekli kadar, saklama koşulları da önemlidir. Bir insülini oda sıcaklığında 21 dereceye koyarsanız; 3 haftada % 3’ü bozulur. Bu süre uzarsa veya sıcaklık çok olursa bozulma oranı daha fazla artar. Bu nedenle hastalarımıza insülinleri mümkün olduğu kadar buzdolabının normal 4 derecelik bölümünde ya da kapakta saklamalarını öneriyoruz.

Diyabetin vücutta bıraktığı hasarlar neler?

Diyabet, en başta damarlara hasar verir. Küçük çaplı damar bozuklukları; böbreklerde, sinirlerde, gözdeki küçük damarlarda hasara neden olur. Büyük çaplı damarlar bozulunca ise beyne giden, kalpten çıkan damarlar yani tansiyon, veya kalbi, ayağı besleyen damarlarda sorunlar ortaya çıkar. Bunların karışımları vardır. Mesela en küçük ve en büyük çaplı damarların tutulması sonucunda cinsel fonksiyon bozuklukları hem erkekte hem kadında ortaya çıkar. Cinsel fonksiyon bozuklukları sadece erkeğe has bir şey olarak algılanmamalıdır. Erkekler bunu biraz daha rahat ifade edebildikleri için veya daha ön planda olduğu için sanki onlarda daha çok ortaya çıkıyor gibi görünebilir.  Fakat aynı fonksiyonel bozukluklar kadında da ortaya çıkar.

Eger hastalığınızı kabul eder, hekim kontrolünde bilinçli bir şekilde ilerlerseniz, bu sorunlarla karşılaşmayabilir ya da sorunu uzun yıllar sonrasına erteleyebilirsiniz.

Diyabetten korunmanın yolları nelerdir?

Dengeli beslenmek. Bunda oranlar vermek listeler yazmak elbette mümkün. Hiç bu kadar komplike olmaya gerek yok. İşin özü basit olmakta. Doğada var olan şeyleri makul miktarlarda yemek. İnsanlar tarafından yapılmış şeylerden mümkün olduğunca uzak durmak. Bundan kasıt işlenmiş gıdaları tüketmemek. Bir örnekle açıklamak gerekirse, doğada portakal ağacı var. Portakal suyu ise insan eliyle yapılıyor. Bu durumda diyabet olan kişi portakal suyu içmeyecek, portakal yiyecek.

Diyabette beslenme nasıl olmalıdır? Nelerden uzak durmalıyız?

Kızartmadan uzak duralım, sabah kalkınca klasik kahvaltı peynir, yumurta domates salatalık yemeli, beyaz ekmekten uzak duralım. Egzersiz yapıp dengeli beslenin. Açma, poğaça ile kahvaltı yapılmasın. En çok yapılan yanlışlardan biri çocuklara ekmeğin üzerine tatlı sürmelikler sürüp verilmesi. Kahvaltı niyetine onları vermeyin. Yani babaanneniz, anneniz sizi nasıl beslediyse o şekilde beslenin. Anadolu yüzyıllardır deneye deneye normali bulmuş. Yapılması gereken sadece bu. Öğlen ve akşam yemeğinde sofranızda sebze yemeği olsun, yoğurt, salata olsun. Eti makul miktarlarda yiyin, ne abartın ne tamamen vejeteryan beslenin, yağdan, kızartmaktan mümkün olduğu kadar uzak durmaya çalışın. Miktarını abartmamak kaydıyla her meyve günde 3-4 porsiyon yenebilir.

İnsülin direnci nedir? Diyabete sebep olur mu? Nasıl kontrol altına alınabilir, tedavisi ya da tamamen normale çekilmesi mümkün mü?

Bizim hücrelerimiz harika bir şekilde dizayn edilmiştir yani insanın aklının dışardan müdahale etmesine gerek vermeyecek kadar harika çalışırlar. Ve çalışma prensibi aza göre dizayn edilmiştir yani; sistem azla çalışır, azla kendisini organize eder. Az miktarda karbonhidrat alır, az miktarda yağ alır ve bunlar makul miktarlarda alındığı zaman hücreler içerisinde her şey tıkır tıkır yürür. Eğer olması gerekenden çok miktarda kalori, karbonhidrat ve yağ alınırsa o zaman bunların hepsinin hücre içerisine gireceğini düşünün. Hücre ölür. Hücre çok akıllıdır, kendisini bu durumdan koruma gereği hisseder. Hücrenin içerisinde birtakım mekanizmalar gelişir ve bu birtakım mekanizmalar sonucunda dışarıdaki fazla materyalin hücre içerisine girmesi engellenir. Hücre içerisine girmesi engellenince bu sefer pankreas olması gerekenden çok fazla miktarda insülin çıkartarak şekeri hücre içerisine sokmaya çalışır. İşte buna insülin direnci denir. Yani, hücrenin bizim yapmış olduğumuz hatalardan dolayı fazla miktarda materyale karşı kendisini korumak amacıyla şekeri hücre içerisine sokmaktaki direncine ve buna yanıt olarak fazla miktarda insülin salgılanmasına insülin direnci denir. Bu başlangıçta tamamıyla koruyucu bir amaçla gerçekleşir. Doğadaki her koruyucu hedefler başlangıçta iyidir ve doğrudur. Sizin diyelim ki 3 yaşında çocuğunuz vardı, karşıdan karşıya geçerken elini tutarsınız. Ama bu çocuk 18 yaşına gelince tutmaz, tutturacağım derseniz olmaz.

İnsülin direnci varsa, yapılması gereken nedir?

İnsanlar yapması gerekenlerin tamamını yapsalar, yapmamaları gereken şeyleri de yapmasalar biz hekimlerin işi yüzde 85 yüzde 90 azalır. Sağlıklı ve dengeli beslenip, olması gerekenden fazla miktarda gıda alınmamalı. Mesela ülkemizde meyve sebze bol ucuz, yoğurdumuzu kendimiz evimizde yapmaya çalışmalıyız, özellikle hareket çok çok önemli.  Dış mekanda yürüyüşler en ideali. Etrafımda yürüyecek alan yok, buna zamanım yok diyorsanız,  evin içerisinde egzersiz yapabilirsiniz. En iyi egzersiz akşam yemeğinden 1 saat sonra yapılan egzersizdir. Hiçbir şey yapamazsanız evin içinde volta atın diyoruz hastalarımıza. Dışarıda karanlık, çamur, kar, yağmur var, güvenlik sorun, yürüyecek yer mi var, bunların hepsi kabul. Ama hiçbir şey yapamıyor iseniz evin içinde nasıl mahkumlar volta atıyorsa, yemekten sonra yarım saat volta atın.

İnsülin direncinde ilaç kullanılıyor mu?

Kişiye göre tedavi değişir ama insülin direncini en iyi kıran ilaç mı yaşam stili değişikliği mi diye bakmalıyız. İnsülin direncinin bir sonraki basamağı gizli şekerdir, gizli şeker döneminde kişilerde diyabeti önlemek için ilaç tedavisi verildiğinde en iyi ilacın başarısı % 31’dir. O da ilacı bırakırsanız 15 içerisinde o yararlı etki kaybolur. Halbuki, iyi bir yaşam şekli değişikliğinin başarısı gizli şekeri engellemede % 91-% 93’lere kadar ulaşır. İnsülin direncinden bir sonraki basamakta bile ilaca göre inanılmaz fark yaratır. İlaç da hekimin doğru bulacağı kişilerde kullanılır,  ama buradan ilaç alıyorum o zaman yaşam stilimi değiştirmeme gerek yok gibi bir mesaj çıkmasın.

İnsülin direncinin sebep olduğu hastalıklar nelerdir?

Anlattığım önlemler alınmazsa insülin direnci mekanizmaları tetiklenir ve uzun vadede önce damar sertliği, kan yağlarında yükseklik, kız çocuklarında ve genç hanımlarda polikistik over, fazla kilo, uzun vadede diyabet, kanser gibi birçok hastalıklara zemin hazırlanır. Aslında vücudun kendisini korumak amacıyla yapmış olduğu bir savunma mekanizmasıdır, anlayabilirsek ne ala, anlayamazsak sonu gelir.

Şeker hastalığının görülme sıklığı nedir? Yetişkinlere göre tedavi şansı nedir?

Çocuklarda daha çok birinci tip diyabet daha çok görülürken, değişen yaşam koşulları ile birlikte çocuklarda ikinci tip diyabet de görülmeye başlandı. İkinci tip diyabet çocuklarda görülünce yapılacaklar belli. Çocuğu doğru dürüst beslemek, egzersiz alanları yaratmak, egzersiz yaptırmak mümkün olduğu kadar. Gerekirse haplar kullanmak.

Birinci Tip diyabet nerdeyse yüzde yarımlar civarında oldukça nadir görülen bir durum. Burada yapılması gereken doğrudan insülin başlamak. İnsülin yapmak eskisi kadar zor değil. Şimdi son derece kolay kullanılabilen kalemler geliştirildi. Pompalar geliştirildi. Tip bir diyabetin tedavisi artık eskiye göre çok daha kolay. Yeter ki aile, hekim ve diğer yardımcı sağlık personeliyle beraber iyi bir organizasyon yapıp, iyi bir strateji ile tip 1 diyabet zor olmaktan çıkar. Ama tip 2 diyabette işiniz zor. Çünkü 40 yaşını geçmiş ve yemek alışkanlığı oturmuş birisine yeni baştan yemek yemeyi öğretmeye çalışıyorsunuz, yeni baştan yaşamı öğretmeye çalışıyorsunuz. Çocuklarda ise büyüklere göre organize etmek daha kolay. Çünkü o henüz daha formatlanmamış, oturtabiliyorsunuz. Ama az önce vurguladığımız gibi aile ve eğitim çok çok önemli.


Tiroid Hastalıkları

Tiroid bezi boynun orta hattında, nefes borusunun hemen önünde yerleşmiş olan önemli bir endokrin organdır. Tiroid hormonları vücudumuzun tüm sistemleri ve fonksiyonları üzerine etkilidir. Toplumumuzda tiroid nodülleri, hipertiroidi, hipotiroidi gibi tiroid bezi hastalıkları oldukça sık görülmektedir. 

Tiroid nodülleri

Tiroid nodülü dendiğinde tiroid bezinde tiroidin kendi yapısından farklı olarak ortaya çıkan, yuvarlak veya oval yapıdaki oluşumları anlarız. Günümüzde görüntüleme yöntemlerinin daha sık kullanılması ile birlikte, tiroid nodüllerinin saptanma olasılığı da artmıştır.

Bir hastada nodül saptandığında 3 soruya cevap vermek gereklidir. Nodül fazla hormon yapıyor mu? (zehirli mi?), malign mi (kötü hücre barındırma özelliği)?, bası bulgusuna neden oluyor mu? Bu soruların cevabı hekimin takip etme veya cerrahi kararı vermesini sağlar.

Nodül çoğu zaman hastada bir şikayet yaratmaz, rutin doktor muayenelerinde ves başka amaçla yapılan bir radyolojik tetkik sırasında rastlantısal olarak saptanır. Ancak bazı hastalar nodülün ele gelmesi, yutkunma güçlüğü, boğazda takılma hissi, öksürük, nefes darlığı gibi basıya ait şikayetlerle veya tiroidin çok çalışmasına bağlı bulgularla başvurabilirer.

Tiroidde bazen tek, bazen de sayılamayacak kadar çok nodül gelişmiş olabilir. Her nodülün ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir, çok sayıda nodül varlığında takip güç olabilir.

Tiroid hormon düzeyleri ve ultrasonografi tanıda yol göstericidir. Gerekli vakalarda ince iğne aspirasyon biopsisi ve çok sınırlı vakada tiroid sintigrafisinden faydalanılır.

Her bir nodülün malign olma ihtimali % 1-5’ dir. Önemli olan hangi vakanın cerrahiye aday olduğunu, hangi vakanın izlenmesi gerektiğini belirlemek, hastanın kaygısını gidermek, gereksiz işlem ve ameliyatlardan da hastayı korumaktır.

Nodül küçültmek için önerilen güvenli bir ilaç tedavisi yoktur.

Hipertiroidi nedir?

Tiroid hormonları vücudun enerji dengesini sağlayan temel hormondur. Hipertiroidi tiroid bezinin çok çalışması neticesinde tiroid hormon seviyelerinin kanda artmasına bağlı olarak ortaya çıkar. Halk arasında “zehirli guatr” olarak da bilinir. Çarpıntı, terleme, sıcağa tahammülsüzlük, titreme, sinirlilik, saçlarda dökülme, bağırsak hareketlerinde artış, ishal, uykusuzluk, yorgunluk, özellikle kol ve bacaklarda kas güçsüzlüğü başlıca bulgularıdır.  Hastaların hemen hepsinde iştah artışı vardır, çok yemek yemelerine rağmen kilo kaybederler. Kadınlarda adet düzensizliği, adet döneminde fazla kanama, erkeklerde memelerde büyümeye, ve cinsel isteksizliğe neden olabilir. Bazen doğurganlığı da olumsuz yönde etkileyebilir. Hastalar bazen kalp ritim problemleri, göğüs ağrısı, nefes darlığı ile başvurabilirler. Yaşlılarda hipertiroidi sinsi seyredebilir ve hasta sadece kalp yetmezliği, kalp ritim problemleri ve düşkünlük ile karşımıza çıkabilir.

Hipertiroidinin pek çok sebebi olmakla birlikte Graves hastalığı, toksik nodüler guatr en sık görülenlerdir. Altta yatan sebep Graves hastalığı ise gözlerde fırlama, göz kapaklarında çekilme, çift görme gibi bulgular eklenebilir. Eğer tiroid bezi büyük ise nefes darlığı, yutkunma güçlüğü, boğazda takılma hissi eşlik edebilir.

Hipertiroididen şüphe edildiğinde ilk önce kan testleri yapılmalı, bir problem saptanırsa daha ileri testler planlanmalıdır. Tedavide çarpıntı, terleme, titreme gibi şikayetleri kontrol etmek için beta bloker grubu ilaçlar, hormon düzeylerini normale getirmek için ise anti-tiroid ilaçlar kullanılır.

Hipertiroidi ilaç tedavisi ile kontrol altına alındıktan sonra yanıtlanması gereken önemli bir soru vardır: Kalıcı bir tedavi gerekli mi?

Graves hastalığında ilaç tedavisine iyi yanıt alınan hastaların bir kısmında hastalığın sessizleştiği, ilacın kesildiği ve tiroid hormonlarının normal düzeylerde kaldığı bir dönem olabilir.  Bu durum “remisyon” olarak adlandırılır. Remisyondaki hasta nüks açısından takibe devam etmelidir.

Ancak ilaç tedavisi ile kontrolün zor sağlandığı, büyük guatrı olan,  nodülü olan, gebelik isteyen hastalarda kalıcı bir çözüm gerekir. Kalıcı çözüm olarak iki seçenek vardır: radyoaktif iyot tedavisi ve cerrahi olarak tiroid bezinin alınması

Hastalar genellikle “hangisi daha iyi” diye sorar. Aslında her iki yöntemin de avantaj ve dezavantajları vardır. Her hasta kendi içinde bulunduğu şartlara göre değerlendirilmeli, o hasta için en uygun tedaviye bireysel özellikler dikkate alınarak ve hasta ile ayrıntılı tartışarak karar verilmelidir.

Hipotiroidi nedir?

Hipertiroidinin tam tersi, tiroid bezinin az çalışmasına bağlı olarak tiroid hormonlarının yetersiz olması durumudur.

Hipotiroidinin de pek çok sebebi vardır. En sık görülenler Hashimoto tiroiditi, tiroid ameliyatı veya radyoaktif iyot tedavisi, tiroid fonksiyonlarını bozan ilaçlar, baş ve boyun bölgesine uygulanan radyoterapilerdir.

Hipotiroidi bazı hastalarda hiçbir bulgu vermez iken çoğunda halsizlik, çabuk yorulma söz konusudur. Günlük hayat koşuşturması içinde pek çok insan kendini halsiz ve yorgun hissetmektedir, bu nedenle de hipotiroidiyi tanımak bazen güç olabilir. Hastalar kendilerini sönmüş bir balon gibi hissedebilirler. Çok üşüme, kaba ve boğuk ses, saçlarda incelme, kabızlık, kilo almaya meyil, unutkanlık, konsantrasyon güçlüğü, uyuklama, tedavi edilmezse kalp atım sayısında azalma, nefes darlığı,  ellerde, bacakta, göz kapaklarına şişlik, egzersiz kapasitesinde azalmaya neden olabilir. Tansiyon yüksekliği, kolesterol artışı, kalp damar sertleşmesi nedeni ile kalp hastalıklarını hızlandırabilir. Kadınlarda adet düzensizliği, doğurganlıkta azalma, düşük riskinde artışa neden  olabilir.

Şüphe edilen vakalarda tiroid hormon düzeylerinin ölçülmesi ile tanı konur.

Hipotiroidi saptandığında öncelikle bu durumun kalıcı mı, yoksa geçici mi olduğuna karar verilmelidir. Kalıcı hipotiroidi tedavisi ömür boyu sürecek bir tedavidir ve eksik olan tiroid hormonunun yerine konması şeklindedir. İlaç, her gün sabah aç olarak alınmalıdır. İlaç başlandıktan 6-8 hafta sonra hormon testleri tekrarlanmalı, hasta için uygun doz aralığına ulaşıncaya dek doz değişikliği yapılmalıdır. Unutulmamalı ki; her hasta için hedeflenen hormon aralığı ve önerilecek doz farklıdır. Eşlik eden bazı tıbbi özel durumlarda da doz değişikliği gerekebilir. Gebelik bu özel durumlardan biridir. Hamileliğin ilk aylarında bebek tiroid hormonunun hemen tamamını anneden alır, bu nedenle gebelik öğrenildiği an itibariyle tiroid ilaç dozunun artırılması gerekir. Bu dönemde mutlaka hekime başvurulmalıdır. Her hasta için uygun ilaç dozunu hekim belirlemelidir.

Piyasada farklı tiroid hormon tabletleri vardır. Biri, diğerine daha üstün değildir. Eğer farklı bir ürüne geçiş yapılırsa hormon düzeyleri değişebileceğinden bir süre sonra tiroid testleri tekrarlanmalıdır.

.

.


Sınıflama
Kalıtımın etkisi
Türleri
Nedenleri
Obezitede riskler[5][6]
Obezite ve ekonomi
Ayrıca bakınız
Kaynakça
Obezite

Madde
Tartışma
Oku
Bekleyen değişiklikler
Düzenle
Kaynağı değiştir
Geçmişi gör
Vikipedi, özgür ansiklopedi
Obezite
Üç silüet, en iyi boyutlandırılmış olan (solda), kilolu olan (ortada) ve obez olan (sağda)
En iyi, aşırı kilolu ve obez olanları temsil eden siluetler ve bel çevreleri
Uzmanlık    Endokrinoloji Bunu Vikiveri'de düzenle

146 kilo, 47 BMI'ya sahip "süper obez" kategorisinde bir erkek

Obezite, biriken fazla vücut yağının sağlık üzerinde olumsuz bir etkisi olabilecek seviyede çok olması nedeniyle oluşan tıbbi bir durumdur.[1] Bir kişinin ağırlığının kişinin boyunun karesine bölünmesiyle elde edilen bir ölçüm olan Vücut kütle indeksinde (VKİ) genel olarak indeksi 25 kg/m2 ila 30 kg/m2 ve üzeri olanlar obez olarak kabul edilirler.[1] Bazı Doğu Asya ülkelerinde ise daha düşük değerler kullanılmaktadır.[2] Obezite özellikle kalp rahatsızlığı, tip 2 diyabet, obstrüktif uyku apnesi, belirli kanser türleri ve osteoartrit gibi çeşitli hastalıkların olasılığını artırır.[3]